Z akt kontroli NIK: „Nieformalna pomoc zaprzyjaźnionego rolnika”, Wieża Widm i pytanie o istotę garażu

Podczas gdy zwykły obywatel musi walczyć o każdy metr kwadratowy pod budowę domu, na gruntach Skarbu Państwa w naszym powiecie panuje całkowita samowola. Aż 40% nieruchomości poddanych oględzinom było użytkowanych przez osoby nieuprawnione, bez żadnej umowy i bez płacenia ani grosza do publicznej kasy.

Kontrolerzy NIK wybrali losowo 30 nieruchomości. Aż w 12 przypadkach stwierdzono, że grunty są bezprawnie zagospodarowane. „Dzikie” uprawy, nielegalne budynki i ogrodzenia – Starosta Józef Malec i jego urzędnicy najwyraźniej nie mieli pojęcia, co dzieje się na ich własnym podwórku.

Gdzie urzędnicy „zaspali”? Lista miejscowości, w których NIK wykryła samowolę, jest długa:

• Gmina Wolin: Ostromice, Gogolice, Koniewo.
• Gmina Kamień Pomorski: Trzebiszewo, Szumiąca, Buszęcin.
• Gmina Świerzno: Ciesław.
• Gmina Golczewo: Mechowo, Baczysław, Dargoszewo, Wysoka Kamieńska, Koplino.

Poniżej spisaliśmy niektóre z absurdów.

---

Wieża widm

Listę otwieramy sytuacją, którą NIK zastała w Sułominie (gmina Wolin). Na tamtejszej działce Skarbu Państwa stanęła… wieża obserwacyjna. Kto ją zbudował? Osoba, która już nie żyje, co zdaniem urzędników „uniemożliwiło egzekwowanie obowiązku rozbiórki”. W tej samej miejscowości były dzierżawca po wygaśnięciu umowy nadal korzystał z terenu jak ze swojego, stawiając kolejne obiekty.

Czy garaż to budynek?

W Sułominie NIK odkryła też budynek gospodarczy w tak katastrofalnym stanie, że bezpośrednio zagrażał on życiu i zdrowiu ludzi. Obiekt nie miał obowiązkowej Książki Obiektu Budowlanego (KOB), więc nikt nie monitorował jego niszczenia. Urzędnicy tłumaczyli, że nie założyli książki przez „niedostateczną świadomość”, że przepisy o nadzorze budowlanym dotyczą też „obiektów o charakterze pomocniczym”, takich jak garaże czy szopy. Krótko mówiąc: starostwo nie wiedziało, że musi dbać o to, by ich budynki nie zawaliły się komuś na głowę.

Zaprzyjaźniony rolnik i zabytkowy cmentarz

Na działce nr 113/2 w Upadłych znajduje się dawny cmentarz, wpisany do rejestru zabytków. Starostwo nie miało na niego żadnego planu konserwacji ani budżetu

Starosta tłumaczył, że ma „dobre relacje z lokalną społecznością” i dzięki temu pozyskał „nieformalną pomoc zaprzyjaźnionego rolnika”, który kosi trawę za darmo w ramach „czynu społecznego”. Co więcej, Starosta uznał, że skoro Konserwator Zabytków nie przysłał mu konkretnego nakazu uprzątnięcia śmieci, to znaczy, że wszystko jest w porządku.

Akta kontroli:

Starosta wyjaśnił: Obszar wokół kościoła – działka nr 113/2 obręb Upadły, gmina Golczewo nie pełni już funkcji czynnego cmentarza – nie odbywają się tam pochówki, a teren nie zawiera zachowanych elementów infrastruktury cmentarnej. Aktualnie jest on porośnięty roślinnością trawiastą i nie jest wykorzystywany do działalności gospodarczej ani udostępniany do innych celów. Starosta, jako organ sprawujący nadzór nad nieruchomością w imieniu SP, monitoruje jej stan oraz dba o utrzymanie należytego porządku. Dzięki dobrym relacjom z lokalną społecznością, w szczególności z mieszkańcami wsi Upadły, Starosta pozyskał nieformalną pomoc zaprzyjaźnionego rolnika, który nieodpłatnie wykonuje koszenie terenu. Działanie to jest formą społecznego zaangażowania mieszkańców w utrzymanie ładu i estetyki w otoczeniu obiektu zabytkowego. […] ZWKZ nie wydał Staroście żadnych decyzji, nakazów ani zaleceń dotyczących przeprowadzenia prac konserwatorskich, porządkowych, budowlanych czy zabezpieczających na ww. nieruchomości, w tym uprzątnięcia terenu, usunięcia samosiewów, wykonania ogrodzenia lub innych robót.

---

Ośrodek na „dwóch panów”

W Buniewicach NIK odkryła kuriozalną sytuację: budynek główny ośrodka wypoczynkowego stoi fizycznie na dwóch różnych działkach. Jedną zarządza Starosta, a drugą… Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR)

Starosta przyznał, że sytuacja jest „problemowa” i zapowiedział, że zapyta Wojewodę o podstawę prawną, jak w ogóle zarządzać budynkiem, którego ma tylko kawałek. Przez lata najwyraźniej nikomu to nie przeszkadzało

---

Wcześnie robi się ciemno i pada deszcz

Jak Starostwo tłumaczy ten brak nadzoru? Wyjaśnienia, które trafiły do protokołu NIK, brzmią… jak brzmią. Starosta Malec argumentował m.in., że:

1. Teren jest zbyt duży i rozproszony, a działki nie mają płotów ani oznaczeń.
2. Pogoda jest zła, zwłaszcza jesienią i zimą, kiedy padają deszcze i drogi zamarzają.
3. Dzień jest za krótki, co ma ograniczać „dostępność wielu lokalizacji” i uniemożliwiać częste wizje lokalne.

---

Gdzie są pieniądze?

Brak nadzoru to realne straty finansowe. Choć Starostwo w latach 2022–2025 naliczyło dłużnikom łącznie ponad 353 tys. zł wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z mienia, to udało się wyegzekwować zaledwie 76,6 tys. zł (marne 21,7%). Reszta to kwoty, które być może nigdy nie trafią do budżetu.

NIK oceniła nadzór Starosty nad powierzonym majątkiem jako niewystarczający i negatywny.

---

Do tematu wrócimy — tymczasem zapraszamy do zapoznania się z całym wystąpieniem pokontrolnym, które dostępne jest do pobrania w poniższym artykule:

Najwyższa Izba Kontroli nie pozostawia suchej nitki na Starostwie. Kontrola pokazała absurdalną skalę zaniedbań

---

Nasz najdroższy starosta. Oświadczenia majątkowe członków Zarządu Powiatu

Maksymalna podwyżka dla starosty Józefa Malca? Radni dziś zadecydują